Монгол Улс 144 мянган тонн ураны нөөцөө эдийн засгийн эргэлтэд оруулахаар зорьж байна
Манай улсын 144'620 тонн ураны нөөц дээр Франц, Хятад, Чех улсуудын ашиг сонирхол огтлолцож, 2028 оноос бодит олборлолт эхлэх төлөвтэй байна.
Юу болов
Mongolian Mining Journal сэтгүүлийн тоймлон мэдээлснээр Монгол Улс 144,620 тонн батлагдсан болон боломжит ураны нөөцтэй ч 1995 онд Дорнодын уурхай хаагдсанаас хойш бодит олборлолтыг үйлдвэрлэлийн түвшинд сэргээж чадалгүй өдийг хүрчээ. Харин сүүлийн жилүүдэд Францын Орано групп Сайншандын сав газар дахь Зөөвч-Овоо орд дээр туршилтын олборлолт амжилттай явуулж, 2028 оноос жилд 2,500 тонн уран олборлохоор бэлтгэж байна. Тус ордод 93,291 тонн ураны нөөц бүртгэгдсэн бөгөөд зэргэлдээх Дулаан уулын ордын 11,896 тонн нөөцтэй нийлээд Монголын ураны салбарыг олон улсын нийлүүлэлтийн сүлжээнд эргүүлэн авчрах гол түшиц болж байгаа ажээ.
Ураны салбарын өнгөрсөн түүхээс харвал 1988-1995 оны хооронд Дорнодын ил уурхайгаас 535 орчим тонн уран олборлож, Сибирь рүү тээвэрлэн боловсруулж байсан туршлага бий. Гэвч зах зээлийн нийгэмд шилжсэний дараа 2009 оны Цөмийн энергийн тухай хууль батлагдаж, төрийн эзэмшлийн хувь хэмжээг 34-өөс 51 хувь байхаар тогтоосноор гадаадын хөрөнгө оруулагчидтай маргаан үүсэж байв. Тухайлбал Канадын Хан Ресурс компанитай үүссэн олон улсын арбитрын маргааныг Монгол Улс 2016 онд 70 сая ам.доллар төлж эвлэрүүлсэн түүхтэй юм.
Яагаад чухал вэ
Ураны төслүүд яагаад ийм удаан гацаж, эргэн тойронд нь геополитикийн шахцалдаан үүсдэг вэ?: Уран бол энгийн нүүрс, төмрийн хүдэр биш, цөмийн эрчим хүч болон стратегийн аюулгүй байдалтай шууд холбогддог эрдэс билээ. Тиймээс уурхайн лицензийг хэн эзэмших, бүтээгдэхүүнийг хэн боловсруулах вэ гэдэг нь хоёр хөрш болон гуравдагч хөршийн ашиг сонирхлын зааг дээр явагддаг байна. Тухайлбал Гурванбулагийн ордод Хятадын Си-Эн-Эн-Си Интернэшнл компани, Хайрхан болон Хараат ордод Чехийн хөрөнгө оруулагчид, Зөөвч-Овоод Францын тал оролцож байгаа нь үүний тод жишээ юм. Шударгаар хэлэхэд ураны технологийн аюулгүй байдал болон байгаль орчны асуудал нь олон нийтийн болгоомжлолыг дагуулсаар ирсэн бөгөөд энэ нь төслүүд удаашрах бас нэг шалтгаан болжээ.
Монголд ямар хамаатай вэ
Манай улсын экспорт зөвхөн нүүрс, зэсээс бүрэн хамааралтай хэвээр байгаа энэ үед жилд 2,500 тонн уран экспортлох төсөл бодитоор хэрэгжвэл төсөвт орж ирэх валютын урсгал нэмэгдэж, төгрөгийн ханш тогтворжиход тодорхой дэмжлэг болно гэж найдаж болно. Валютын нөөц зузаарч төгрөгийн сулралт саарвал импортын барааны үнийн дарамт буурч, айл өрхийн хэрэглээний сагсанд ирэх инфляцын дарамт намжих үндэстэй юм. Гэвч хөрөнгө оруулалтын гэрээ, татварын нөхцөлүүд бүрэн шийдэгдэх хүртэл ураны орлого төсөвт шууд мэдрэгдэхгүй тул урт хугацааны үр өгөөжийг бодитой харж хүлээх нь зүйтэй болов уу.